Powrót

Prawo pracy – czas pracy

Artykuł zgodny ze stanem prawnym na dzień: 2022-01-14

Co się kryje pod pojęciem czas pracy? Co się do niego wlicza? Jak wyglądają normy czasu pracy? Odpowiadamy.

Przepisów dotyczących czasu pracy należy szukać w Kodeksie pracy (Dział szósty, rozdział I, art. 128). W pierwszym paragrafie art. 128 znajduje się definicja czasu pracy, która stanowi, że jest to czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Warto dodać, że pozostawanie w dyspozycji pracodawcy oznacza stan fizycznej i psychicznej gotowości do wykonywania pracy w wyznaczonym przez pracodawcę miejscu.

 

Co się wlicza do czasu pracy?

Głównym elementem składającym się na czas pracy jest oczywiście faktyczne świadczenie pracy na rzecz pracodawcy. Na tym się jednak nie kończy. Do czasu pracy wliczają się również niektóre okresy niewykonywania pracy. Zaliczają się do nich m.in. 15-minutowa przerwa w pracy przysługująca pracownikom, których dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, przerwy przysługujące pracownicy karmiącej dziecko piersią, czas nauki pracownika młodocianego, czas szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Normy czasu pracy

W Kodeksie pracy znajdziemy dwie główne normy czasu pracy:

  • dobową (8 godzin);
  • tygodniową (przeciętnie 40 godzin).

Art. 129 § 1 Kodeksu pracy stanowi: czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy.

Przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, a przez tydzień – 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego.

W odróżnieniu od dobowej normy czasu pracy, tygodniowa norma nie ma stałego (sztywnego) charakteru. W jednym tygodniu pracownik może pracować przez więcej niż 5 dni, pod warunkiem, że w innym tygodniu będzie pracował odpowiednio mniej. Najważniejsze, aby w okresie rozliczeniowym czas pracy nie przekroczył przeciętnie 5 dni / 40 godzin w tygodniu.

Tak więc, jeżeli pracownik w jednym tygodniu przepracował 6 dni (po 8 godzin) od poniedziałku do soboty, a w kolejnym tygodniu 4 dni (po 8 godzin) przeciętny czas pracy w tygodniu wyniesie 40 godzin.  

Warto dodać, że ustalenie dnia wolnego w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy należy do pracodawcy. Najczęściej takim dniem jest sobota, ale równie dobrze może to być inny dzień, np. wtorek lub czwartek. Wyjątkiem jest niedziela, która jest dniem ustawowo wolnym od pracy i nie może być w tym przypadku brana pod uwagę.

 

Okres rozliczeniowy i rozkład czasu pracy

Co do zasady, okres rozliczeniowy, w ramach którego pracodawca dokonuje rozliczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, nie może przekraczać 4 miesięcy. W niektórych uzasadnionych sytuacjach możliwe jest przedłużenie tego okresu, nie więcej niż do 12 miesięcy.

Rozkład czasu pracy pracownika, czyli harmonogram, w którym widnieją dni i wymiar czasu pracy, może być sporządzony w formie pisemnej lub elektronicznej. Powinien on obejmować okres krótszy niż okres rozliczeniowy, jednak co najmniej 1 miesiąc.

Warto dodać, że rozkład czasu pracy może przewidywać różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które są dniami pracy. Przepisy umożliwiają stworzenie takiego harmonogramu, gdzie np. w poniedziałki, środy i piątki praca jest świadczona od 8 do 16, a we wtorki i czwartki od 10 do 18.

Dodatkowo, istnieje wariant, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy (np. zgodnie z rozkładem pracownicy zaczynają pracę między 8.00 a 8.30 i kończą ją między 16.00 a 16.30, tak by przepracować 8 godzin).

 

Wojciech Napora (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)

Źródło:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (art. 128, 129).

Państwowa Inspekcja Pracy – „Prawo pracy”. 


Uwaga! Wszystkie treści i materiały zamieszczane na portalu www.zielonalinia.gov.pl, opracowywane przez grupę redakcyjną, mają charakter informacyjny. Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były rzetelne i wiarygodne. Nie stanowią one wiążącej interpretacji przepisów prawnych.

Zobacz podobne artykuły:

  • Błędy na świadectwie pracy – co zrobić?
    Następstwem rozwiązania umowy o pracę jest wręczenie pracownikowi świadectwa pracy, które powinno być prawidłowo wypełnione. Należy to do obowiązków pracodawcy. Jednak mogą zdarzyć się sytuacje, kiedy pracownik po otrzymaniu dokumentu zauważy na nim błędy. Co powinien wtedy zrobić? Jak powinien zareagować? Wyjaśniamy!

  • Umowa na okres próbny – planowane zmiany w prawie pracy
    W związku z koniecznością wdrożenia przez Polskę Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej, w polskim ustawodawstwie planowane są zmiany dotyczące m.in. umów o pracę na okres próbny. Podpowiadamy, jakie są wytyczne w tym zakresie.

  • Czy umowa o pracę i umowa zlecenia muszą być zawarte na piśmie?
    Umowa o pracę i umowa zlecenia to dwa najpopularniejsze rodzaje zawieranych umów między pracodawcami / zleceniodawcami a pracownikami / zleceniobiorcami. I chociaż obie formy dotyczą świadczenia pracy, to wiele je różni. Jak jest z formą zawierania tych umów? Czy zawsze trzeba to zrobić na piśmie? Odpowiadamy.

  • Poinformuj pracodawcę o nieobecności w pracy
    Zdarzają się w życiu sytuacje, które uniemożliwiają pracownikowi przyjście do pracy. Najczęściej dotyczy to choroby lub innego nieprzewidywalnego zdarzenia losowego. Co w takiej sytuacji powinien zrobić pracownik? Odpowiadamy.

  • Zmiana minimalnego wynagrodzenia a aneks do umowy
    Wysokość minimalnego wynagrodzenia zmienia się każdego roku. Czy w związku z tym konieczny jest aneks do umowy o pracę dla osób, które zarabiają najniższą krajową? Odpowiadamy.

  • Rekrutacja – oferta pracy a umowa o pracę
    Pierwszym etapem rekrutacji, od strony pracodawcy, jest opublikowanie ogłoszenia. Zawiera się w nim oferowane warunki i określa dalsze kroki naboru. Niektóre ogłoszenia brzmią bardzo zachęcająco. Kuszą warunkami, które jednak czasami mają się nijak do późniejszych zapisów zawartych w umowie o pracę. Czy to zgodne z prawem? Odpowiadamy.

  • Udzielanie urlopu wypoczynkowego
    Jakie zasady obowiązują pracodawcę i pracownika przy udzielaniu urlopu wypoczynkowego? Jak to wygląda w przypadku osoby zatrudnionej na niepełny etat lub posiadającej orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności? Odpowiadamy.

  • Praca za granicą a staż pracy w Polsce
    Staż pracy ma wpływ na uprawnienia pracownicze, np. wymiar urlopu wypoczynkowego. Czy okres zatrudnienia za granicą również się do niego wlicza? Jak udokumentować pracę poza Polską? Czy zagraniczne dokumenty muszą być tłumaczone? Odpowiadamy.

  • Potrzebujesz dostępu do starszych informacji? Skorzystaj z naszego Archiwum wiadomości.

    Pokaż/ukryj panel komentarzy