Powrót

Prawo pracy – czas pracy

Artykuł zgodny ze stanem prawnym na dzień: 2022-01-14

Co się kryje pod pojęciem czas pracy? Co się do niego wlicza? Jak wyglądają normy czasu pracy? Odpowiadamy.

Przepisów dotyczących czasu pracy należy szukać w Kodeksie pracy (Dział szósty, rozdział I, art. 128). W pierwszym paragrafie art. 128 znajduje się definicja czasu pracy, która stanowi, że jest to czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Warto dodać, że pozostawanie w dyspozycji pracodawcy oznacza stan fizycznej i psychicznej gotowości do wykonywania pracy w wyznaczonym przez pracodawcę miejscu.

 

Co się wlicza do czasu pracy?

Głównym elementem składającym się na czas pracy jest oczywiście faktyczne świadczenie pracy na rzecz pracodawcy. Na tym się jednak nie kończy. Do czasu pracy wliczają się również niektóre okresy niewykonywania pracy. Zaliczają się do nich m.in. 15-minutowa przerwa w pracy przysługująca pracownikom, których dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, przerwy przysługujące pracownicy karmiącej dziecko piersią, czas nauki pracownika młodocianego, czas szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Normy czasu pracy

W Kodeksie pracy znajdziemy dwie główne normy czasu pracy:

  • dobową (8 godzin);
  • tygodniową (przeciętnie 40 godzin).

Art. 129 § 1 Kodeksu pracy stanowi: czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy.

Przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, a przez tydzień – 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego.

W odróżnieniu od dobowej normy czasu pracy, tygodniowa norma nie ma stałego (sztywnego) charakteru. W jednym tygodniu pracownik może pracować przez więcej niż 5 dni, pod warunkiem, że w innym tygodniu będzie pracował odpowiednio mniej. Najważniejsze, aby w okresie rozliczeniowym czas pracy nie przekroczył przeciętnie 5 dni / 40 godzin w tygodniu.

Tak więc, jeżeli pracownik w jednym tygodniu przepracował 6 dni (po 8 godzin) od poniedziałku do soboty, a w kolejnym tygodniu 4 dni (po 8 godzin) przeciętny czas pracy w tygodniu wyniesie 40 godzin.  

Warto dodać, że ustalenie dnia wolnego w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy należy do pracodawcy. Najczęściej takim dniem jest sobota, ale równie dobrze może to być inny dzień, np. wtorek lub czwartek. Wyjątkiem jest niedziela, która jest dniem ustawowo wolnym od pracy i nie może być w tym przypadku brana pod uwagę.

 

Okres rozliczeniowy i rozkład czasu pracy

Co do zasady, okres rozliczeniowy, w ramach którego pracodawca dokonuje rozliczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, nie może przekraczać 4 miesięcy. W niektórych uzasadnionych sytuacjach możliwe jest przedłużenie tego okresu, nie więcej niż do 12 miesięcy.

Rozkład czasu pracy pracownika, czyli harmonogram, w którym widnieją dni i wymiar czasu pracy, może być sporządzony w formie pisemnej lub elektronicznej. Powinien on obejmować okres krótszy niż okres rozliczeniowy, jednak co najmniej 1 miesiąc.

Warto dodać, że rozkład czasu pracy może przewidywać różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które są dniami pracy. Przepisy umożliwiają stworzenie takiego harmonogramu, gdzie np. w poniedziałki, środy i piątki praca jest świadczona od 8 do 16, a we wtorki i czwartki od 10 do 18.

Dodatkowo, istnieje wariant, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy (np. zgodnie z rozkładem pracownicy zaczynają pracę między 8.00 a 8.30 i kończą ją między 16.00 a 16.30, tak by przepracować 8 godzin).

 

Wojciech Napora (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)

Źródło:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (art. 128, 129).

Państwowa Inspekcja Pracy – „Prawo pracy”. 


Uwaga! Wszystkie treści i materiały zamieszczane na portalu www.zielonalinia.gov.pl, opracowywane przez grupę redakcyjną, mają charakter informacyjny. Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były rzetelne i wiarygodne. Nie stanowią one wiążącej interpretacji przepisów prawnych.

Zobacz podobne artykuły:

  • Nieprzestrzeganie praw pracownika - gdzie szukać pomocy?
    Pracownicy i pracodawcy z roku na rok są coraz bardziej świadomi swoich praw i obowiązków wynikających z umowy o pracę. Niestety nieprawidłowości w tym zakresie wciąż się zdarzają. Podpowiadamy, co grozi pracodawcy za nieprzestrzeganie praw pracownika oraz gdzie w takiej sytuacji pracownik może szukać pomocy.

  • Stosunek pracy a umowy cywilnoprawne
    Pracę można świadczyć w różnych formach. O tym, którą wybrać decydują w głównej mierze charakter wykonywanego zajęcia i deklaracja stron. Jak różne formy świadczenia pracy wyglądają w świetle obowiązujących przepisów? Czym jest stosunek pracy, a czym świadczenie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych? Odpowiadamy.

  • Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy
    Zgodnie z art. 36 (2) Kodeksu pracy, w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia. Sprawdź, czy w tym okresie pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia oraz czy pracodawca może cofnąć decyzję o zwolnieniu pracownika z obowiązku świadczenia pracy.

  • Udzielanie urlopu wypoczynkowego
    Jakie zasady obowiązują pracodawcę i pracownika przy udzielaniu urlopu wypoczynkowego? Jak to wygląda w przypadku osoby zatrudnionej na niepełny etat lub posiadającej orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności? Odpowiadamy.

  • Kobieta pracująca, czyli uprawnienia pracujących mam
    Połączenie roli mamy z życiem zawodowym nie jest łatwym zadaniem. Kodeks pracy przewiduje jednak szereg praw i przywilejów, które mogą to nieco ułatwić. Podpowiadamy, jakie uprawnienia pracownicze przysługują kobietom, wracającym do pracy po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego czy wychowawczego.

  • Urlop wypoczynkowy – prawo do pierwszego urlopu
    Urlop wypoczynkowy to czas zasłużonego, płatnego odpoczynku od pracy. Dla wielu pracowników jest on okresem bardzo wyczekiwanym. Często wiąże się z podróżą, wypoczynkiem na plaży czy błogim lenistwem. Aby uzyskać prawo do urlopu wypoczynkowego należy spełnić jeden podstawowy warunek – pracować. Kiedy uzyskujemy prawo do pierwszego urlopu i jak rośnie jego wymiar? Odpowiadamy.

  • Urlop wypoczynkowy - wymiar urlopu
    Wymiar urlopu wypoczynkowego zależy od stażu pracy, do którego wliczają się także inne okresy. Jak zmienia się ilość dni wolnych przysługujących pracownikowi w zależności od przepracowanych lat i ukończonej szkoły? Jak policzyć wymiar urlopu wypoczynkowego? Odpowiadamy.

  • Rodzaje wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę
    Zwolnienie pracownika może mieć różne przyczyny. Niezależnie od nich pracodawca powinien kierować się przepisami Kodeksu pracy. Podpowiadamy, jakie są tryby rozwiązania stosunku pracy z inicjatywy pracodawcy.

  • Potrzebujesz dostępu do starszych informacji? Skorzystaj z naszego Archiwum wiadomości.

    Pokaż/ukryj panel komentarzy