Назад

Pracownik, czyli kto?

Artykuł zgodny ze stanem prawnym na dzień: 2023-10-09

Nie każde świadczenie pracy, na podstawie podpisanej umowy, sprawia, że mamy do czynienia z pracownikiem. Przepisy określają, kto w świetle prawa nim jest, a kto nie jest.

Odpowiedź na pytanie, kim jest pracownik zawarta jest w artykule 2 Kodeksu pracy. Stanowi on, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Pracownikiem jest więc osoba, która nawiązuje stosunek pracy. Zgodnie z art. 22 § 1. Kodeksu pracy:

„Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.”

 

Czytaj także: Praca zdalna. Co warto wiedzieć?

 

Charakterystyka stosunku pracy

Aby zatrudnienie miało charakter stosunku pracy, musi spełniać wszystkie wymienione niżej cechy:

  • podporządkowanie pracownika kierownictwu pracodawcy,
  • odpłatność wykonywanej pracy,
  • wykonywanie pracy osobiście przez pracownika,
  • powtarzanie pracy w codziennych lub dłuższych odstępach czasu,
  • wykonywanie pracy „na ryzyko” pracodawcy, co oznacza, że pracodawca ponosi ujemne konsekwencje niezawinionych błędów popełnianych przez pracownika, obowiązany jest spełniać wzajemne świadczenie na rzecz pracownika w przypadkach zakłóceń w funkcjonowaniu zakładu, np. przestoju lub złej kondycji ekonomicznej przedsiębiorstwa,
  • wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.

W takim przypadku mamy do czynienia z zatrudnieniem pracowniczym (i pracownikami), które polega na świadczeniu pracy na podstawie stosunku pracy i podleganiu przepisom Kodeksu Pracy oraz innym przepisom prawa pracy.

Najpopularniejszą formą nawiązania stosunku pracy (zatrudnienia pracowniczego, w którym mamy do czynienia z pracownikami) jest zawarcie umowy o pracę.

 

Zatrudnienie niepracownicze

Inne od zatrudnienia pracowniczego jest tzw. zatrudnienie niepracownicze, które opiera się na przepisach prawa cywilnego.

Tak więc nie są pracownikami - w myśl przepisów prawa pracy - osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, prowadzące działalność gospodarczą, wykonujące pracę nakładczą (tzw. pracę chałupniczą).

 

Cechy najpopularniejszych umów cywilnoprawnych

Świadczenie pracy może odbywać się również na innej podstawie niż stosunek pracy. Np. na mocy umów cywilnoprawnych - tzw. zatrudnienie niepracownicze, bo nie mamy tu do czynienia z pracownikami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy.

W sprawach nieuregulowanych w umowie zawartej między stronami (np. zleceniodawcą i zleceniobiorcą przy umowie zlecenia), zastosowanie znajdują odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego.

 

Czytaj także: Zakończyłeś stosunek pracy? Sprawdź, kiedy powinieneś otrzymać świadectwo pracy

 

Umowa o dzieło

W przypadku umowy o dzieło nie mamy do czynienia z pracownikiem i pracodawcą, a z wykonawcą i zamawiającym. Jest to tzw. umowa rezultatu. Oznacza to, że warunkiem otrzymania wynagrodzenia jest wykonanie dzieła w sposób prawidłowy i zgodny z umową. Wykonawca dzieła nie podlega poleceniom zamawiającego, co do czasu, miejsca i sposobu wykonania dzieła. Nie musi być również zobowiązany do osobistego wykonania dzieła.

 

Umowa zlecenia

W przypadku tej umowy również nie mamy do czynienia z pracownikiem i pracodawcą, a ze zleceniobiorcą i zleceniodawcą. Z umowy zlecenia wynika obowiązek dokonania określonej czynności prawnej lub świadczenia innych usług, w warunkach braku podporządkowania zleceniobiorcy kierownictwu dającemu zlecenie. Czynności i usługi nie muszą być wykonywane osobiście przez przyjmującego zlecenie.

 

Szczegółowych informacji w kwestiach związanych z prawem pracy udziela Państwowa Inspekcja Pracy.

 

Wojciech Napora (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)

Źródło:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy.


Uwaga! Wszystkie treści i materiały zamieszczane na portalu www.zielonalinia.gov.pl, opracowywane przez grupę redakcyjną, mają charakter informacyjny. Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były rzetelne i wiarygodne. Nie stanowią one wiążącej interpretacji przepisów prawnych.

Zobacz podobne artykuły:

  • Praca w godzinach nadliczbowych. Kto nie może jej wykonywać, a kto może jej odmówić?
    Praca w godzinach nadliczbowych jest możliwa w określonych przypadkach. Są jednak grupy pracowników, którym nie można jej powierzyć w ogóle. Kto się do nich zalicza? Są też grupy pracowników, którzy mogą odmówić pracy w godzinach nadliczbowych. Kto może nie wyrazić zgody na taką pracę? Odpowiadamy.

  • Czy pracodawca może powierzyć pracę w innym miejscu niż wskazane w umowie?
    Miejsce lub miejsca wykonywania pracy są wskazane w umowie o pracę. Czy pracodawca może powierzyć pracownikowi pracę w innej lokalizacji niż ta wskazana w umowie? Odpowiadamy.

  • Dokumentacja pracownicza a zlikwidowany zakład pracy
    Dokumenty potwierdzające zatrudnienie i okresy składkowe są bardzo ważne. Nie zawsze jednak o nich pamiętamy lub nawet zdarza nam się je zgubić. Co w sytuacji, gdy zakład pracy, w którym kiedyś pracowaliśmy został zlikwidowany, a my nie mamy świadectwa pracy lub zaświadczenia o okresach odprowadzanych składek. Gdzie szukać pomocy? Odpowiadamy.

  • Świadczenie rehabilitacyjne – co warto wiedzieć?
    Pracownika, który pobiera zasiłek chorobowy obowiązuje limit czasowy. Zdarzają się sytuacje, że po jego wykorzystaniu, osoba otrzymująca takie świadczenie nadal, z powodu przedłużającej się choroby, nie może wrócić do pracy. Co wtedy? Rozwiązaniem może być świadczenie rehabilitacyjne. Podpowiadamy, komu ono przysługuje, jaka jest jego wysokość i co należy zrobić, by je otrzymać.

  • Czy można podpisać umowę o pracę w trakcie zwolnienia lekarskiego?
    Zwolnienie lekarskie pracownika to szczególny czas, w którym np. pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę. Stanowi o tym art. 41 Kodeksu pracy. Co w sytuacji, gdy pracownik chce podpisać umowę o pracę w trakcie choroby? Czy ma do tego prawo? Odpowiadamy.

  • Komu przysługuje dodatek stażowy?
    Dodatek stażowy, nazywany również dodatkiem za wysługę lat, wypłacany jest pracownikom sfery budżetowej, po przepracowaniu określonego czasu. Jaki staż pracy uprawnia do nabycia prawa do dodatku stażowego? Podpowiadamy.

  • Zagubione świadectwo pracy
    Nie masz świadectwa pracy? Sprawdź, kto może Ci pomóc!

  • Kiedy pracodawca może zlecić pracownikowi wykonywanie dodatkowych obowiązków
    Pracodawca ma obowiązek zapoznania pracownika z zakresem jego obowiązków przed dopuszczeniem go do pracy. Czy pracodawca może zlecić pracownikowi inne zadania niż wynikające z zawartej umowy o pracę? Czy pracownik ma obowiązek je wykonać? Podpowiadamy.

  • Potrzebujesz dostępu do starszych informacji? Skorzystaj z naszego Archiwum wiadomości.

    Pokaż/ukryj panel komentarzy