Back

Prawo pracy – czas pracy

Artykuł zgodny ze stanem prawnym na dzień: 2022-01-14

Co się kryje pod pojęciem czas pracy? Co się do niego wlicza? Jak wyglądają normy czasu pracy? Odpowiadamy.

Przepisów dotyczących czasu pracy należy szukać w Kodeksie pracy (Dział szósty, rozdział I, art. 128). W pierwszym paragrafie art. 128 znajduje się definicja czasu pracy, która stanowi, że jest to czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Warto dodać, że pozostawanie w dyspozycji pracodawcy oznacza stan fizycznej i psychicznej gotowości do wykonywania pracy w wyznaczonym przez pracodawcę miejscu.

 

Co się wlicza do czasu pracy?

Głównym elementem składającym się na czas pracy jest oczywiście faktyczne świadczenie pracy na rzecz pracodawcy. Na tym się jednak nie kończy. Do czasu pracy wliczają się również niektóre okresy niewykonywania pracy. Zaliczają się do nich m.in. 15-minutowa przerwa w pracy przysługująca pracownikom, których dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, przerwy przysługujące pracownicy karmiącej dziecko piersią, czas nauki pracownika młodocianego, czas szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Normy czasu pracy

W Kodeksie pracy znajdziemy dwie główne normy czasu pracy:

  • dobową (8 godzin);
  • tygodniową (przeciętnie 40 godzin).

Art. 129 § 1 Kodeksu pracy stanowi: czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy.

Przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, a przez tydzień – 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego.

W odróżnieniu od dobowej normy czasu pracy, tygodniowa norma nie ma stałego (sztywnego) charakteru. W jednym tygodniu pracownik może pracować przez więcej niż 5 dni, pod warunkiem, że w innym tygodniu będzie pracował odpowiednio mniej. Najważniejsze, aby w okresie rozliczeniowym czas pracy nie przekroczył przeciętnie 5 dni / 40 godzin w tygodniu.

Tak więc, jeżeli pracownik w jednym tygodniu przepracował 6 dni (po 8 godzin) od poniedziałku do soboty, a w kolejnym tygodniu 4 dni (po 8 godzin) przeciętny czas pracy w tygodniu wyniesie 40 godzin.  

Warto dodać, że ustalenie dnia wolnego w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy należy do pracodawcy. Najczęściej takim dniem jest sobota, ale równie dobrze może to być inny dzień, np. wtorek lub czwartek. Wyjątkiem jest niedziela, która jest dniem ustawowo wolnym od pracy i nie może być w tym przypadku brana pod uwagę.

 

Okres rozliczeniowy i rozkład czasu pracy

Co do zasady, okres rozliczeniowy, w ramach którego pracodawca dokonuje rozliczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, nie może przekraczać 4 miesięcy. W niektórych uzasadnionych sytuacjach możliwe jest przedłużenie tego okresu, nie więcej niż do 12 miesięcy.

Rozkład czasu pracy pracownika, czyli harmonogram, w którym widnieją dni i wymiar czasu pracy, może być sporządzony w formie pisemnej lub elektronicznej. Powinien on obejmować okres krótszy niż okres rozliczeniowy, jednak co najmniej 1 miesiąc.

Warto dodać, że rozkład czasu pracy może przewidywać różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które są dniami pracy. Przepisy umożliwiają stworzenie takiego harmonogramu, gdzie np. w poniedziałki, środy i piątki praca jest świadczona od 8 do 16, a we wtorki i czwartki od 10 do 18.

Dodatkowo, istnieje wariant, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy (np. zgodnie z rozkładem pracownicy zaczynają pracę między 8.00 a 8.30 i kończą ją między 16.00 a 16.30, tak by przepracować 8 godzin).

 

Wojciech Napora (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)

Źródło:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (art. 128, 129).

Państwowa Inspekcja Pracy – „Prawo pracy”. 


Uwaga! Wszystkie treści i materiały zamieszczane na portalu www.zielonalinia.gov.pl, opracowywane przez grupę redakcyjną, mają charakter informacyjny. Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były rzetelne i wiarygodne. Nie stanowią one wiążącej interpretacji przepisów prawnych.

Zobacz podobne artykuły:

  • Urlop w okresie wypowiedzenia
    Urlop wypoczynkowy jest jednym z uprawnień pracowniczych. Jego wymiar i sposób udzielania określają przepisy Kodeksu pracy. Szczególną sytuacją, w której pracownika wysyła się na urlop wypoczynkowy jest okres wypowiedzenia. Jak to wygląda w świetle obowiązujących przepisów? Wyjaśniamy.

  • Czy można podpisać umowę o pracę w trakcie zwolnienia lekarskiego?
    Zwolnienie lekarskie pracownika to szczególny czas, w którym np. pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę. Stanowi o tym art. 41 Kodeksu pracy. Co w sytuacji, gdy pracownik chce podpisać umowę o pracę w trakcie choroby? Czy ma do tego prawo? Odpowiadamy.

  • Zatrudnienie młodocianego w czasie wakacji
    Wakacje to dla młodzieży czas wypoczynku. Są jednak tacy, którzy w tym okresie decydują się na podjęcie pracy. Chcą podreperować swój budżet oraz zdobyć zawodowe doświadczenie. Przepisy Kodeksu pracy umożliwiają zatrudnienie osoby młodocianej, jednak są pewne warunki. Jakie? Odpowiadamy.

  • Kodeks pracy - wygaśnięcie umowy o pracę
    Rozwiązanie umowy o pracę następuje najczęściej z inicjatywy pracodawcy lub pracownika. Są też sytuacje, w których umowę rozwiązuje się bez wypowiedzenia z winy pracownika lub pracodawcy. Przepisy przewidują również okoliczności wygaśnięcia umowy o pracę. Co się kryje za tym pojęciem? Kiedy może dojść do wygaśnięcia umowy o pracę? Wyjaśniamy.

  • Praca a honorowy dawca krwi
    Honorowemu dawcy krwi, który wybiera się oddać krew, przysługuje czas wolny od pracy. Jego ilość (1 dzień czy 2 dni) zależy od tego, czy jest ogłoszony stan zagrożenia epidemicznego albo stan epidemii. Co o honorowym oddawaniu krwi przez pracownika „mówią” przepisy?

  • Urlop wypoczynkowy po urlopach związanych z rodzicielstwem
    Przebywasz na urlopie macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym? Sprawdź, co z niewykorzystanym urlopem wypoczynkowym.

  • Na czym polega system przerywanego czasu pracy?
    Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, pracodawca może zastosować system przerywanego czasu pracy. Czym charakteryzuje się taki system pracy oraz kiedy można go stosować? Tutaj znajdziesz odpowiedzi na te pytania.

  • Ochrona zatrudnienia kobiet w ciąży [INFOGRAFIKA]
    Kobietom w ciąży przysługują specjalne uprawnienia wynikające ze stosunku pracy. Sprawdź, kiedy chronione są przed zwolnieniem.

  • Potrzebujesz dostępu do starszych informacji? Skorzystaj z naszego Archiwum wiadomości.

    Pokaż/ukryj panel komentarzy