Jak informuje Urząd do Spraw Cudzoziemców, od 5 marca 2026 r. zaszły istotne zmiany w kwestii wydawania obcokrajowcom zaświadczeń o ochronie czasowej w Polsce. Co się zmieniło?

W związku z obowiązującymi od 5 marca 2026 r. przepisami, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie wydaje już zaświadczeń potwierdzających korzystanie z ochrony czasowej.

Jednocześnie dokumenty takie, wydane przed wspomnianą datą, zachowują ważność do 4 marca 2027 r. Wyjątkiem byłaby sytuacja, w której cudzoziemcowi zostałby nadany PESEL UKR lub zachodziłyby podstawy do unieważnienia takiego zaświadczenia.

Kiedy wygasa ochrona czasowa?

Zgodnie z art. 109b ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, ochrona czasowa wygasa, w przypadku gdy:

• cudzoziemiec nie złożył wniosku o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR w terminie 30 dni od dnia przekroczenia granicy RP;
• cudzoziemiec opuścił terytorium Polski na okres powyżej 30 dni;
• cudzoziemiec złożył w dowolnym organie gminy pisemne zawiadomienie o zrzeczeniu się prawa do korzystania z ochrony czasowej w Polsce;
• cudzoziemcowi udzielono:
  • zezwolenia na pobyt stały,
  • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE,
  • zezwolenia na pobyt czasowy,
  • statusu uchodźcy,
  • ochrony uzupełniającej,
  • zgody na pobyt tolerowany,
  • zgody na pobyt ze względów humanitarnych;
• cudzoziemiec złożył w RP wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub w imieniu którego taki wniosek został złożony;
• cudzoziemiec nabył obywatelstwo polskie albo obywatelstwo innego państwa członkowskiego UE.

Jeśli ktoś zgubił lub zniszczył takie zaświadczenie, powinien zwrócić się do urzędu gminy z wnioskiem o nadanie PESEL ze statusem UKR.

Podstawa prawna:

Art. 110a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 223 z późn. zm.).

Art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 r. poz. 203).

Czytaj także: Zatrudnianie obywateli Ukrainy po 4 marca 2026 r. – wszystko, co pracodawca musi wiedzieć o nowych przepisach

Zaświadczenia wydawane ofiarom tortur lub gwałtu

Osoby posiadające aktywny status UKR mogą uzyskać w UdSC zaświadczenie o byciu ofiarą tortur lub gwałtu w związku z napaścią Rosji na Ukrainę. W tym celu do składanego wniosku powinny dołączyć wszelką związaną z daną okolicznością dokumentację, m.in. medyczną, sądową oraz informację o zgłoszeniu ww. faktów do organów ścigania.

Jak podaje UdSC w swoim komunikacie: „zgodnie z prawem międzynarodowym określenie „tortury” oznacza każde działanie, którym jakiejkolwiek osobie umyślnie zadaje się ostry ból lub cierpienie, fizyczne bądź psychiczne, w celu uzyskania od niej lub od osoby trzeciej informacji lub wyznania, w celu ukarania jej za czyn popełniony przez nią lub osobę trzecią albo o którego dokonanie jest ona podejrzana, a także w celu zastraszenia lub wywarcia nacisku na nią lub trzecią osobę albo w jakimkolwiek innym celu wynikającym z wszelkiej formy dyskryminacji, gdy taki ból lub cierpienie powodowane są przez funkcjonariusza państwowego lub inną osobę występującą w charakterze urzędowym lub z ich polecenia albo za wyraźną lub milczącą zgodą. Określenie to nie obejmuje bólu lub cierpienia wynikających jedynie ze zgodnych z prawem sankcji, nieodłącznie związanych z tymi sankcjami lub wywołanych przez nie przypadkowo”.

Jak dodaje Urząd: „zgodnie z Kodeksem karnym, zgwałcenie polega na doprowadzeniu innej osoby do obcowania płciowego przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, a na mocy nowelizacji z 28.06.2024 r. dodano nowy wariant zachowania się sprawcy w postaci doprowadzenia do obcowania płciowego w inny sposób mimo braku zgody drugiej osoby”.

Podstawa prawna:

Art. 217 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ) w zw. z art. 112c ust. 4 pkt 2 lit a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223 z późn. zm.).

Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1984 r. (Dz.U.1989 r. nr 63 poz. 378).

Art. 197 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383 z późn. zm.).

Zaświadczenia a dostęp do ochrony zdrowia w Polsce

Jak czytamy na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia, wejście w życie przepisów tzw. ustawy wygaszającej ograniczyło uprawnienia w dostępie do publicznej ochrony zdrowia w Polsce obywateli Ukrainy, objętych do tej pory przepisami specustawy.

Obecnie prawo do korzystania z niej, w tym z Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) i leków refundowanych mają beneficjenci ochrony czasowej posługujący się numerem PESEL ze statusem UKR, którzy:

• byli ofiarami tortur lub gwałtu lub
• mają poniżej 18 lat, lub
• są kobietami w ciąży, w czasie porodu lub połogu, lub
• mają zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania.

Wymienione kategorie osób nie mogą bezpłatnie korzystać ze wszystkich świadczeń (szczegółowe informacje w tym zakresie w przytoczonym artykule NFZ). Posiadanie zaświadczenia o byciu ofiarą tortur lub gwałtu może być więc przydatne w przypadku chęci skorzystania z przysługującego świadczenia medycznego. Ma to zastosowanie do osób, które nie podlegają obowiązkowemu (np. z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia, statusu osoby bezrobotnej czy prowadzenia działalności gospodarczej) lub dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Czytaj także: Ochrona międzynarodowa. Co warto wiedzieć?

Szczegółowych wyjaśnień w zakresie zaświadczeń o ochronie czasowej i ofiar tortur lub gwałtu może udzielić Urząd do Spraw Cudzoziemców, a przypadku dostępu do publicznej ochrony zdrowia w Polsce – Narodowy Fundusz Zdrowia.

Źródło:

Urząd do Spraw Cudzoziemców.

Narodowy Fundusz Zdrowia.