W jakich sprawach mogą się do Państwa zwracać cudzoziemcy, czyli jakie są główne zadania Urzędu do Spraw Cudzoziemców w kontekście pomocy obcokrajowcom?

Jakub Dudziak: Jeśli chodzi o zadania realizowane przez urząd, które dotyczą bezpośrednio cudzoziemców, są to głównie postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz postępowania odwoławcze od decyzji wojewodów o odmowie udzielenie zezwoleń na pobyt.

W przypadku cudzoziemców, którzy złożyli w Polsce wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, urząd jest również odpowiedzialny za zapewnienie tym osobom pomocy socjalnej i opieki medycznej.

Czerwiec 2025 r. stał pod znakiem licznych zmian w przepisach dotyczących cudzoziemców oraz polskiego rynku pracy. Jakie są główne założenia nowych przepisów? Co było powodem ich wprowadzenia?

W maju tego roku zakończyły się prace parlamentarne, które doprowadziły do uchwalenia i opublikowania pakietu ustaw dotyczących kwestii związanych z pobytem cudzoziemców w Polsce. Rozwiązania mają na celu m.in. ograniczenie możliwości nadużyć i swobodnej migracji do kraju.

Zmiany wprowadzają następujące akty prawne:

• ustawa z dnia 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 619),
• ustawa z dnia 4 kwietnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 622),
• ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 621),
• ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620).

Szczegółowy opis najważniejszych zmian w prawie można znaleźć na stronie UdSC (TUTAJ).

W jednym z komunikatów Urzędu do Spraw Cudzoziemców czytamy, że odnośnie potrzeby udzielania obywatelom Ukrainy ochrony międzynarodowej (statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej), w większości przypadków brak jest podstaw do objęcia wnioskodawców taką ochroną. Dlaczego? Mówiąc oczywiście ogólnie, bo wiadomo, że każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie.

Od połowy 2023 r. zauważalny jest znaczący wzrost liczby składanych wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej przez obywateli Ukrainy, zwłaszcza mężczyzn. Obawa przed mobilizacją i spełnianiem innych obowiązków obywatelskich co do zasady nie stanowią przesłanki uzasadniającej przyznanie takiej ochrony. W związku z tym, wszyscy obywatele Ukrainy ubiegający się o udzielenie ochrony międzynarodowej, podlegają przesłuchaniu w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców i zobowiązani są do szczegółowego przedstawienia powodów ubiegania się o jej udzielenie.

Czytaj także: Rozmowa o prawie pracy [WYWIAD]

Z obserwacji i okoliczności składania wniosków wynika, że duża grupa wnioskodawców traktuje postępowanie o udzielenie ochrony międzynarodowej jako szybką ścieżkę legalizacji pobytu. Można także zaobserwować niepokojącą aktywność niektórych pełnomocników, przekonujących, że jest to najlepsza droga legalizacji pobytu w Polsce. Zjawisko to należy postrzegać jako nadużycie funkcjonującego w Polsce systemu ochrony międzynarodowej, co w wypadku negatywnego rozstrzygnięcia może skutkować konsekwencjami w zakresie legalności pobytu, a nawet spowodować konieczność rozważenia zobowiązania do powrotu do państwa pochodzenia.

Zdecydowana większość wnioskodawców powołuje się na obawy wynikające z tych samych okoliczności, dla których wprowadzono już rozwiązania obejmujące ich adekwatną ochroną i pomocą, w związku z tym należy postrzegać je jako wnioski, które nie służą urzeczywistnieniu potrzeby zapewnienia wnioskodawcom ochrony.

Wielu Klientów Zielonej Linii to pracodawcy, których zaniepokoił problem z wprowadzeniem nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Wydłużyła ona w końcu termin legalnego pobytu obywateli Ukrainy, którzy korzystają z przepisów specjalnych zawartych w tej ustawie, z 30 września 2025 r. do 4 marca 2026 r. Na stronie internetowej Urzędu do Spraw Cudzoziemców mogliśmy przeczytać, „że pomimo niepodpisania przez Prezydenta RP ustawy dotyczącej pomocy obywatelom Ukrainy, są oni objęci ochroną czasową zgodnie z terminem wskazanym w decyzji Rady Unii Europejskiej. Tym samym, zapewniony jest legalny pobyt obywateli Ukrainy.” Moje pytanie dotyczy sytuacji, w której nie dojdzie do wejścia w życie kolejnej nowelizacji (w okolicach 4 marca 2026 r.). Czy ochroną czasową będą objęci tylko obywatele Ukrainy korzystający z ochrony czasowej na mocy ustawy specjalnej (status UKR)? Czy również ci, którzy korzystają z wydłużonych okresów ważności np. wiz, zezwoleń na pobyt czasowy?

Z ochrony czasowej mogą korzystać obywatele Ukrainy (i określeni członkowie ich rodzin), którzy w okresie od 24 lutego 2022 r. przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Legalny pobyt tej grupy cudzoziemców został przedłużony do 4 marca 2026 r. Zmiany zostały także wprowadzone w przepisach przeciwdziałających popadaniu przez obywateli Ukrainy w nielegalny pobyt oraz wspierających legalizację ich pobytu na terytorium Polski. Analogicznemu wydłużeniu do 4 marca 2026 r. uległy okresy, w których przedłużeniu z mocy prawa podlegają okresy pobytu i okresy ważności m.in. wiz krajowych czy zezwoleń na pobyt czasowy obywateli Ukrainy. Obecnie procedowany jest już kolejny projekt ustawy w tej sprawie.

Czy wspomniany wyżej termin wskazany w decyzji Rady Unii Europejskiej to (obecnie) 4 marca 2027 r.?

Tak, mechanizm ochrony czasowej uruchomiony decyzją wykonawczą Rady UE w marcu 2022 r., został ponownie przedłużony do 4 marca 2027 r.

W innym komunikacie na stronie Państwa Urzędu czytamy: „Składanie wniosków o wydanie karty pobytu (CUKR) dla obywateli Ukrainy korzystających z ochrony czasowej będzie możliwe od 2025 r. Przepisy dotyczące tego procesu wejdą w życie wraz z uruchomieniem dedykowanej usługi on-line.” Czy wiadomo już, kiedy będzie możliwość złożenia wniosku o takie zezwolenie na pobyt czasowy? 

Zakładamy, że w 2026 roku możliwe będzie uzyskanie przez obywateli Ukrainy posiadających PESEL UKR karty pobytu ważnej przez 3 lata (tzw. karta pobytu CUKR). Złożenie wniosków możliwe będzie wyłącznie elektronicznie, za pomocą dedykowanego portalu (Moduł Obsługi Spraw – MOS).

Ustawa umożliwiająca w całości implementację takiego rozwiązania została uchwalona przez Parlament i podpisana przez Prezydenta. O dacie uruchomienia systemu informatycznego do elektronicznego składania wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt w Polsce poinformujemy z odpowiednim wyprzedzeniem.

Czytaj także: Rozmowa o wsparciu z ZUS dla przedsiębiorców [WYWIAD]

Na stronie internetowej Urzędu do Spraw Cudzoziemców czytamy również o ułatwieniach dla obywateli Białorusi dotyczących wydawania polskich dokumentów podróży dla cudzoziemca. Dlaczego akurat Białorusini muszą korzystać z takich ułatwień i na czym one polegają?

Zgadza się, mieszkający w Polsce obywatele Białorusi mogą łatwiej uzyskać polskie dokumenty podróży dla cudzoziemca. Jest to instrument aktywnego wsparcia udzielanego przez polskie władze społeczeństwu białoruskiemu.

Obywatele białoruscy mają możliwość ubiegania się o wydanie polskiego dokumentu podróży dla cudzoziemca na preferencyjnej podstawie. Mogą z niej skorzystać, w sytuacji gdy obywatel Białorusi utracił swój dokument podróży, jego dokument podróży uległ zniszczeniu bądź utracił ważność lub nie posiadał on dotąd dokumentu podróży oraz gdy obywatel Białorusi posiada zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zgodę na pobyt ze względów humanitarnych, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy (w tym ostatnim przypadku bez względu na podstawę udzielenia tego zezwolenia). Ponadto obywatele Białorusi zostali zwolnieni z obowiązku uiszczenia opłaty za wydanie polskiego dokumentu podróży dla cudzoziemca.

Gdzie powinna szukać informacji o rekrutacji do Urzędu do Spraw Cudzoziemców osoba zainteresowana pracą w Państwa instytucji? Czy planują Państwo rekrutacje w najbliższym czasie (najbliższych miesiącach)?

Osoby zainteresowane pracą w urzędzie zapraszamy do śledzenia naszej strony internetowej: Kariera – Urząd do Spraw Cudzoziemców – Portal Gov.pl. W zakładce kariera można znaleźć aktualne oferty oraz informacje na temat staży i praktyk dla studentów.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Wojciech Napora

Jakub Dudziak – rzecznik prasowy Urzędu do Spraw Cudzoziemców z blisko 10-letnim doświadczeniem. Wcześniej związany z Mazowieckim Urzędem Wojewódzkim. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego.