Do wykazu prac rządu trafił projekt tzw. ustawy platformowej. Ma on na celu poprawę warunków pracy i ochrony danych osobowych osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform cyfrowych. Co dokładnie przewiduje projekt ustawy?

• Projekt ustawy wprowadza nowe zasady wykonywania pracy za pośrednictwem cyfrowych platform.
• Najważniejsze zmiany dotyczą ustalenia, czy osoba wykonująca pracę jest w rzeczywistości pracownikiem, zasad korzystania przez platformę z algorytmów oraz ochrony danych, prywatności i zdrowia osób pracujących.
• Projekt wzmacnia również kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli platform.

Cel ustawy platformowej

Projekt ustawy platformowej ma na celu implementację dyrektywy unijnej. Państwa członkowskie mają na to czas do 2 grudnia 2026 r. Dyrektywa zmierza do poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform cyfrowych (m.in. kurierów, kierowców, tłumaczy i innych).

Ważne! Artykuł przedstawia założenia projektu ustawy. Kształt proponowanych przepisów może zmienić się w następstwie konsultacji oraz podczas prac parlamentarnych. Końcowo decyzję o tym, czy i w jakim kształcie przepisy zostaną wdrożone, podejmą uczestnicy procesu legislacyjnego.

Kluczowe elementy zawarte w projekcie

1. Ustalenie, czy osoba pracująca jest faktycznie pracownikiem

Projekt wprowadza zasadę tzw. wzruszalnego domniemania stosunku pracy. Nie sama platforma decyduje o tym, czy ktoś jest pracownikiem. O tym, czy dana osoba jest pracownikiem, mają decydować faktyczne warunki wykonywania pracy, a nie wyłącznie rodzaj czy nazwa zawartej umowy.

W przypadku sporu między platformą a wykonującym pracę wystarczy, że uprawdopodobni on, że pracuje pod kierownictwem i kontrolą platformy (lub jej pośrednika). Wówczas to na tych podmiotach będzie ciążył obowiązek udowodnienia, że pracujący nie jest pracownikiem w myśl Kodeksu pracy.

Procedura domniemania będzie stosowana w postępowaniach sądowych, jak i administracyjnych przed Państwową Inspekcją Pracy.

Dotyczy przede wszystkim: osób wykonujących pracę i platform.

2. Większa kontrola człowieka nad algorytmami platformy

Platformy nadal będą mogły korzystać z algorytmów do monitorowania pracy i podejmowania decyzji. Projekt ogranicza jednak możliwość podejmowania ich wyłącznie systemowi automatycznemu.

W szczególności to człowiek będzie musiał podjąć decyzję o zawieszeniu, ograniczeniu lub usunięciu konta albo rozwiązaniu umowy.

Osoba pracująca będzie mogła również żądać wyjaśnienia decyzji podjętej przez algorytm oraz jej weryfikacji przez człowieka.

Dotyczy przede wszystkim: platform, ale bezpośrednim beneficjentem jest osoba pracująca.

3. Większa przejrzystość działania algorytmów

Platformy będą musiały przekazywać osobom pracującym oraz – w określonych przypadkach – ich przedstawicielom i organom kontrolnym więcej informacji o tym, jakie systemy automatyczne wykorzystują i w jaki sposób wpływają one na pracę.

Projekt przewiduje także obowiązek informowania Państwowej Inspekcji Pracy o określonych danych dot. osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform.

Dotyczy przede wszystkim: platform.

4. Ochrona danych, prywatności i zdrowia (w tym psychicznego)

Projekt ogranicza możliwość wykorzystywania przez platformy niektórych szczególnie wrażliwych danych oraz przewiduje większą ochronę prywatności osób pracujących.

Platformy będą musiały również oceniać wpływ systemów automatycznych na bezpieczeństwo i zdrowie, w tym zdrowie psychiczne. Nie będą mogły stosować systemów, które powodują nadmierną presję lub zagrażają zdrowiu albo bezpieczeństwu.

Dotyczy przede wszystkim: osób wykonujących pracę, ale nakłada obowiązki na platformy.

5. Ochrona przed odwetem i możliwość dochodzenia swoich praw

Osoba wykonująca pracę za pośrednictwem platformy nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji za korzystanie z praw przyznanych przez ustawę – np. za złożenie skargi czy zakwestionowanie decyzji platformy.

Projekt zakłada również możliwość dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia w przypadku naruszenia praw. Szczególna ochrona ma dotyczyć także sytuacji, gdy platforma rozwiąże umowę w związku z korzystaniem przez osobę pracującą z przysługujących jej praw.

Dotyczy przede wszystkim: osób wykonujących pracę, ale nakłada obowiązki na platformy.

6. Większa rola Państwowej Inspekcji Pracy

Projekt nie ogranicza się do przyznania nowych praw. Przewiduje również mechanizm ich egzekwowania przez Państwową Inspekcję Pracy.

PIP będzie mogła kontrolować m.in. prawidłowość zatrudnienia osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform oraz stosowania przez platformy systemów automatycznego monitorowania i podejmowania decyzji. W określonych sytuacjach będzie mogła również prowadzić postępowanie w sprawie ustalenia istnienia stosunku pracy.

Za naruszenie określonych obowiązków przewidziano grzywny od 2 000 do 60 000 zł.

Dotyczy przede wszystkim: platform, ale zwiększa realną ochronę osób pracujących.

Źródło:

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów