Polska jest krajem w większości katolickim, dlatego wiele norm i obyczajów ma swoje źródło właśnie w religii.

Do najważniejszych polskich świąt, będących jednocześnie dniami wolnymi od pracy, należy zaliczyć:

• Wielkanoc (marzec-kwiecień),
• Święto Pracy (1 maja),
• Święto Narodowe Trzeciego Maja (3 maja),
• Boże Ciało (maj-czerwiec),
• Wszystkich Świętych (1 listopada),
• Narodowe Święto Niepodległości (11 listopada),
• Boże Narodzenie (24-26 grudnia).

Dużą rolę w życiu codziennym odgrywa świętowanie nie tylko urodzin, ale również imienin, a także uroczystości związanych z wiarą, przede wszystkim chrzcin i pierwszej komunii oraz – w mniejszym stopniu – bierzmowania.

Drugim istotnym źródłem polskich tradycji jest kultura ludowa. Choć wiele katolickich świąt to wynik chrystianizacji pogańskich zwyczajów (np. Dzień Zaduszny wyparł obrzędy dziadów, a noc kupały, będąca świętem przesilenia letniego, równie często znana jest pod nazwą nocy świętojańskiej), istnieje katalog tradycji, które oparły się tym próbom asymilacji. W południowej i zachodniej części Polski kultywowany jest zwyczaj topienia Marzanny – wykonanej ze słomy kukły, która utożsamiana jest z zimą. Marzannę, często ozdobioną wstążkami lub koralami i z wiankiem na głowie, prowadzi się w orszaku złożonym tradycyjnie z dorosłych i dziewcząt, a obecnie przeważnie z młodzieży szkolnej. W dawnych czasach przechodzono z nią od domu do domu, obecnie zwykle prowadzi się ją bezpośrednio nad rzekę lub inny zbiornik wodny. W niektórych rejonach Marzanny nie topi się, a podpala. Z Marzanną powiązany jest gaik (lub goik) – sosnowa gałąź ozdobiona wstążkami, skorupkami jajek lub kwiatami, symbolizująca nadejście wiosny. Tak jak Marzannę wyprowadzano poza obszar miejscowości, tak gaik wprowadzano na jego teren przy akompaniamencie życzeń i śpiewów.

Lato to czas sobótki, zwanej też nocą kupały lub kupalnocką, przypadającej na najkrótszą noc roku – noc przesilenia letniego. Z obrzędem tym łączy się legenda o kwiecie paproci, który miał zakwitać tylko w tę jedną noc w roku. Odnalezienie go miało zapewnić wielkie bogactwo. Kupalnocka to również pora tańców i skoków przez ognisko, a także czas puszczania wianków. Do wianka przywiązywało się zapaloną świeczkę i puszczano z biegiem rzeki. Zgodnie z tradycją szybkie odpłynięcie wianka od brzegu miało przynieść szybkie zamążpójście. Wianek, który zaplątał się w krzakach, zwiastował pozostanie panną przez kolejny rok. Przewrócony wianek lub zgaszona świeczka z kolei wróżyła nieodwzajemnioną miłość, staropanieństwo lub nieślubne dziecko.

W listopadzie obchodzone są andrzejki – dzień wróżb. Początkowo miał on charakter matrymonialny i przeznaczony był wyłącznie dla niezamężnych dziewcząt (chłopcy kilka dni wcześniej obchodzili w tym celu katarzynki), obecnie tradycja ta obejmuje już osoby obu płci niezależnie od ich stanu cywilnego. Najbardziej rozpoznawalną wróżbą andrzejkową jest lanie wosku na wodę przez dziurkę od klucza i przewidywanie przyszłości na podstawie odlanego kształtu lub jego cienia. Popularne jest również ustawianie butów w rzędzie – dziewczyna, której but pierwszy dotarł do progu, miała jako pierwsza wyjść za mąż.

Grudzień to czas nie tylko Bożego Narodzenia, ale i mikołajek. Tego dnia dzieci otrzymują od rodziców drobne podarunki, zwykle słodycze. O ile Boże Narodzenie kojarzy się z paczkami pod choinką, o tyle w mikołajki wystawia się w tym celu but lub dużą skarpetę. W niektórych domach prezenty wkładane są pod poduszkę. Mikołajki są tradycją również w wielu szkołach, zwłaszcza podstawowych, gdzie jest to okazja do wzajemnego obdarowania się drobiazgami przez dzieci. Często przyjmuje to formę „tajemniczego Mikołaja” – wybór osoby do podarunku odbywa się w drodze losowania, a obdarowany nie wie, od kogo otrzymał prezent.

W Polsce popularne są też święta zawodowe, takie jak Dzień Nauczyciela. Na uwagę zasługuje tu obchodzona 4 grudnia Barbórka. Choć Barbórka jest świętem górniczym, a w związku z tym celebrowanym przede wszystkim w południowych rejonach Polski, nazwa rozpoznawalna jest na terenie całego kraju.

Istnieją dwa ważne święta, na które należy dodatkowo zwrócić uwagę. Dzień Matki i Dzień Ojca w Polsce i na świecie charakteryzuje jedna kluczowa różnica – termin. W znacznej części krajów są to święta ruchome, przypadające odpowiednio w drugą niedzielę maja i w trzecią niedzielę czerwca. W niektórych państwach Dzień Matki obchodzony jest równocześnie z Dniem Kobiet – 8 marca. W Polsce są to sztywne daty – Dzień Matki wypada 26 maja, a Dzień Ojca – 23 czerwca.

Źródło:

• https://wspolnotapolska.org.pl/kultura/obyczaje/index.php
• Pierwsze kroki w Polsce – pdf
• Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy

Jacek Gibel (Working and living in Poland)