Nadmierne kwalifikacje stają się powszechnym zjawiskiem na polskimrynku pracy. Nierzadko kandydaci ubiegając się o pracę poniżej swoich kompetencji, spotykają się z odmową. Dlaczego?

Angielski termin overqualification można przetłumaczyć na polski jako posiadanie zbyt wysokich lub nadmiernych kwalifikacji względem danego stanowiska. Ubieganie się o nie przez osoby nadmiernie wykształcone, nie gwarantuje przyjęcia do pracy. Dla pracodawców tacy kandydaci mogą być bowiem „twardymi orzechami do zgryzienia”, które o wiele łatwiej odrzucić niż rozgryźć.

Zgodnie z badaniem GUS, w 2021 r. 26,9% populacji Polski (w wieku co najmniej 13 lat) posiadało wyższe wykształcenie. Dodatkowo, jak czytamy na portalu Komisji Europejskiej, w 2024 r. odsetek osób w wieku 25-34 lata posiadających dyplom ukończenia szkoły wyższej wyniósł w Polsce 45,7%.

Grupa ta może stanowić potencjalną pulę kandydatów posiadających nadmierne kwalifikacje. Dotyczy to szczególnie dużych miast. Odsetek posiadaczy dyplomów we wspomnianej grupie wiekowej wynosi 32% na obszarach wiejskich i 62,3% w największych aglomeracjach.

Tendencja związana z chęcią studiowania i realizowania kariery w największych metropoliach sprawia, że podaż pracowników na lokalnym rynku pracy może przewyższać popyt. To zaś sprawia, że niektórzy kandydaci obniżają swoje oczekiwania co do prestiżu czy zarobków związanych z wykonywaną pracą.

Poprawie dopasowania kompetencji zawodowych służyć może odbudowa szkolnictwa zawodowego (branżowego). W ostatnich latach zwiększa się liczba uczniów placówek umożliwiających nabycie praktycznego „fachu w ręku”. Do nadrobienia pozostają jednak lata (zwłaszcza 90. i 2000.), kiedy ten rodzaj szkolnictwa był zaniedbany.

Czytaj także: Job hopping, czyli o zmianach pracodawców

Perspektywa pracodawcy

Z punktu widzenia samego kandydata może wydawać się nielogiczne, że jest on pomijany w rekrutacji do np. „zwykłego sklepu”. Jednak nie muszą się za tym kryć irracjonalne powody pracodawcy. Może się on obawiać, że skłonienie się ku nadmiernie wykwalifikowanemu kandydatowi oznaczać będzie realne prawdopodobieństwo szybkiego szukania zastępstwa. W oczach pracodawcy taka osoba może swoją pracę traktować wyłącznie jako stan przejściowy, do momentu znalezienia docelowego zatrudnienia. Samo podjęcie pracy wyłącznie z pobudek ekonomicznych, mogłoby z kolei budzić w pracowniku frustracje. To w dalszej kolejności rzutowałoby na relacje i atmosferę w zespole. Ponadto wykwalifikowany pracownik, nawet jeśli nie zmieniłby pracy przy pierwszej okazji, mógłby mieć wyższe oczekiwania płacowe.

Planując zatrudnienie w swoich zakładach pracy rekruterzy starają się ograniczyć ryzyko rotacji. Przy stanowiskach niewymagających wykształcenia wyższego czy specjalistycznego wolą więc kandydatów z doświadczeniem branżowym (czy ogólniej – na poziomie bliższym zlecanego stanowiska). Wdrożenie ich do specyfiki pracy, choćby w produkcji czy na magazynie, może być prostsze.  Z tego też powodu bardziej opłacalne dla pracodawcy.

Oczami pracownika

Istnieje wiele okoliczności, dla których ludzie zgłaszają się do pracy poniżej swoich kwalifikacji. Taka sytuacja często ma miejsce w okresie spowolnienia lub załamania gospodarczego. Przy szybującym bezrobociu, jak było to np. w okresie transformacji ustrojowej lub na przełomie lat 90. i 2000, często jedyną perspektywą zarobku była przeprowadzka. Ludzie również podejmowali prace niewymagające specjalnych kwalifikacji czy uprawnień.

Uwzględniając odpowiednie proporcje, w mniejszej skali sytuacja może być charakterystyczna dla powiatów lub miejscowości, w których rynek pracy nie oferuje zbyt dużej różnorodności ofert. Choć w ostatnich latach na popularności zyskał zdalny lub hybrydowy charakter pracy, jej świadczenie w ten sposób nie zawsze jest możliwe. W związku z tym osoba poszukująca pracy, która nie chce podejmować jej w innej miejscowości, może skłaniać się ku ofertom nie całkiem pasującym jej pod kątem kwalifikacji.

Nie można też zapomnieć o szczególnie wrażliwej grupie pracowników, jaką są osoby w wieku przedemerytalnym. W sytuacji kiedy, z jakiegoś powodu, stracą one dotychczasowe miejsce zatrudnienia, często trudno jest im się odnaleźć na rynku pracy. Nawet w obliczu postępującego starzenia się społeczeństwa i kurczącej się puli pracowników w wieku produkcyjnym, wciąż zauważalny jest pewien opór niektórych pracodawców przy zatrudnianiu osób w wieku 50+. Nadmierne kwalifikacje względem stanowiska nie są dla nich kluczowym problemem. Często decydują się oni podjąć jakąkolwiek pracę, aby dorobić jeszcze przed przejściem na emeryturę.

Czytaj także: Stwórz CV z Zieloną Linią!

Pracodawca nie odpowiada. Co robić?

Jeśli znalazłeś się w sytuacji, w której aplikujesz na stanowisko poniżej swoich kwalifikacji (ale nie tylko), a pracodawca nie odpowiada, spróbuj zwiększyć swoje szanse stosując poniższe porady:

• dostosuj CV i (ewentualny) list motywacyjny do oferty – usuń z nich nadmiar niepotrzebnych szczegółów; uwypuklij te, które wzmacniają ciebie jako kandydata;
• skróć sam życiorys (do 1-2 stron), jeśli to możliwe używaj w nim słów kluczowych z danego ogłoszenia o pracę;
• spróbuj poszukać pracy poprzez lokalną sieć kontaktów: znajomych, targi pracy;
• przypomnij się pracodawcy – skontaktuj się z nim po pewnym czasie od przesłania aplikacji (np. po kilku dniach), aby potwierdzić zainteresowanie ofertą;

Ponadto nie zniechęcaj się w przypadku braku odzewu. Traktuj to jako wyzwanie i modyfikuj sposób prezentacji treści w swoim życiorysie pod kątem przyszłych aplikacji. Zachowaj optymizm i załóż, że prędzej niż później znajdziesz odpowiednią pracę.