W praktyce wielu pracowników wykonuje obowiązki na podstawie umowy zlecenia, mimo że sposób wykonywania pracy odpowiada warunkom właściwym dla umowy o pracę. Sam fakt podpisania umowy zlecenia nie przesądza jednak o jej charakterze. Zgodnie z przepisami prawa pracy, decydujące znaczenie mają rzeczywiste warunki wykonywania obowiązków, a nie nazwa umowy.

Umowa zlecenia może zostać uznana za umowę o pracę wtedy, gdy zleceniobiorca wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, w określonym miejscu i czasie oraz za wynagrodzeniem. W takich sytuacjach nazwa umowy nie ma decydującego znaczenia. Osoba wykonująca pracę na umowie zlecenia może najpierw zwrócić się do pracodawcy o zmianę formy zatrudnienia, następnie zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy, a ostatecznie wystąpić do sądu pracy z pozwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. W przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia pracownik może uzyskać pełną ochronę przewidzianą przez przepisy prawa pracy.

Kiedy umowa zlecenia może zostać uznana za umowę o pracę?

Podstawowe znaczenie ma art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy:

• określonego rodzaju,
• na rzecz pracodawcy,
• pod jego kierownictwem,
• w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
• za wynagrodzeniem.

Dodatkowo art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy stanowi, że zatrudnienie wykonywane w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę zawartej umowy.

Natomiast art. 22 § 1² zabrania zastępowania umowy o pracę umowami cywilnoprawnymi przy zachowaniu cech stosunku pracy.

Oznacza to, że nawet jeśli strony podpisały umowę zlecenia, sąd może uznać, że faktycznie od początku istniała umowa o pracę.

Czytaj także: Forma wypłaty wynagrodzenia

Jakie cechy wskazują na istnienie stosunku pracy?

Najczęściej o istnieniu stosunku pracy świadczą następujące okoliczności:

• Pracownik wykonuje obowiązki osobiście i nie może swobodnie wyznaczyć zastępcy.
• Pracodawca wyznacza konkretne godziny pracy.
• Pracodawca określa miejsce wykonywania obowiązków.
• Praca wykonywana jest pod bieżącym nadzorem przełożonego.
• Pracownik musi stosować się do poleceń służbowych.
• Praca ma charakter ciągły i powtarzalny.
• Wynagrodzenie wypłacane jest regularnie za samą gotowość lub wykonywanie pracy, a nie za konkretny rezultat.

Im więcej takich elementów występuje, tym większe prawdopodobieństwo uznania umowy zlecenia za umowę o pracę.

Jak zleceniobiorca może zawnioskować o zmianę umowy?

1. Wniosek do pracodawcy

Najprostszym rozwiązaniem jest wystąpienie do zleceniodawcy z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy o pracę. W piśmie warto wskazać, że wykonywane obowiązki spełniają przesłanki określone w art. 22 Kodeksu pracy. W szczególności pracę pod kierownictwem, w określonym miejscu i czasie.

Pracodawca może dobrowolnie zgodzić się na zmianę formy zatrudnienia i podpisać nową umowę o pracę.

2. Zawiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy

Jeżeli pracodawca odmawia zmiany umowy, zleceniobiorca może zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcja Pracy. Inspektor pracy ma prawo przeprowadzić kontrolę i ocenić, czy charakter wykonywanej pracy odpowiada stosunkowi pracy.

PIP nie zastępuje jednak sądu w ustalaniu istnienia stosunku pracy. Może natomiast nakłaniać pracodawcę do usunięcia nieprawidłowości oraz wykorzystać ustalenia kontroli jako materiał dowodowy.

3. Pozew do sądu pracy

Najdalej idącym rozwiązaniem jest wniesienie pozwu o ustalenie istnienia stosunku pracy. W takim postępowaniu sąd bada rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków, a nie nazwę podpisanej umowy.

Dowodami mogą być między innymi:

• harmonogramy pracy,
• wiadomości e-mail i komunikatory służbowe,
• grafiki zmian,
• listy obecności,
• zeznania współpracowników,
• polecenia wydawane przez przełożonych.

Jeżeli sąd uzna, że strony faktycznie łączył stosunek pracy, może stwierdzić, że umowa o pracę istniała od początku współpracy.

Czytaj także: Czy można zwolnić pracownika z dnia na dzień?

Jakie korzyści daje uznanie umowy zlecenia za umowę o pracę?

Po ustaleniu istnienia stosunku pracy pracownik może dochodzić uprawnień przewidzianych przez Kodeks pracy, takich jak:

• prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego,
• wynagrodzenie za nadgodziny,
• ochrona przed nieuzasadnionym zwolnieniem,
• okres wypowiedzenia wynikający z przepisów prawa pracy,
• świadczenia związane z chorobą lub rodzicielstwem,
• wydanie świadectwa pracy.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy mogę żądać zmiany umowy zlecenia na umowę o pracę?

Tak. Jeżeli wykonujesz pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, możesz zwrócić się do pracodawcy z wnioskiem o zawarcie umowy o pracę. Sam wniosek nie zobowiązuje jednak pracodawcy do zmiany formy zatrudnienia.

2. Kiedy umowa zlecenia może zostać uznana za umowę o pracę?

Najczęściej wtedy, gdy praca jest wykonywana osobiście, pod kierownictwem pracodawcy, w określonym miejscu i czasie oraz za wynagrodzeniem. Występowanie tych cech może świadczyć o istnieniu stosunku pracy.

3. Jakie dowody mogą pomóc w wykazaniu istnienia stosunku pracy?

Przydatne mogą być między innymi grafiki pracy, listy obecności, korespondencja służbowa, wiadomości od przełożonych, regulaminy wewnętrzne oraz zeznania świadków.

4. Czy mogę zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy?

Tak. Zleceniobiorca może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy, która przeprowadzi kontrolę i oceni warunki wykonywania pracy. Ustalenia inspektora mogą być pomocne w dalszym postępowaniu.

5. Jak wnieść pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy?

Pozew należy złożyć do właściwego sądu pracy. W pozwie warto szczegółowo opisać warunki wykonywania obowiązków oraz dołączyć dowody potwierdzające występowanie cech stosunku pracy.

6. Czy sąd może uznać, że umowa o pracę istniała od początku współpracy?

Tak. Jeżeli sąd stwierdzi, że od początku wykonywałeś pracę w warunkach właściwych dla stosunku pracy, może uznać, że umowa o pracę istniała od dnia rozpoczęcia współpracy.

7. Czy mogę dochodzić zaległego urlopu po uznaniu umowy zlecenia za umowę o pracę?

W wielu przypadkach tak. Jeżeli sąd ustali istnienie stosunku pracy, pracownik może dochodzić także innych roszczeń wynikających z prawa pracy, w tym związanych z urlopem wypoczynkowym.

Szczegółowych informacji w tym zakresie udziela Państwowa Inspekcja Pracy.

Źródło:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/stosunek-pracy

https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/czy-to-juz-etat